پایان‌نامه‌تان را از Word به متن ساده بیاورید

برای پژوهشگرانی در رشته‌های غیرفنی که فصل‌هایشان در Word است و باید از الگوی دانشگاه پیروی کنند: در یک بعدازظهر فصل‌ها را به متن ساده بیاورید، ارجاع‌های زوترو را نگه دارید و همچنان فایل Word تحویل بدهید

برای دانشجویان دکتری در رشته‌های غیرفنی: فصل‌های Word را به کوارتو بیاورید، ارجاع‌های زوترو را نگه دارید و پایان‌نامه را به‌صورت یک فایل Word در الگوی دانشگاه پس بگیرید. آزموده، همراه با نمونه‌ی آماده.

Read this in English

شما همین حالا چند فصل نوشته‌اید. فصل‌ها در Word هستند، ارجاع‌های زوترو در آن‌هاست، و دانشگاه‌تان الگویی داده که پایان‌نامه‌ی نهایی باید از آن پیروی کند. این فایل‌ها هم احتمالاً آشناست: فصل۳_نهایی.docx، فصل۳_نهایی_۲.docx، فصل۳_نهایی_بعد_از_استاد.docx. و آن شبی که Word شماره‌ی همه‌ی پانویس‌ها را به هم ریخت، یا فهرست منابع شب پیش از مهلت تحویل خراب شد.

این نوشته از همان‌جایی شروع می‌کند که شما هستید. در یک بعدازظهر می‌توانید این فصل‌ها را به متن ساده بیاورید، همه‌ی ارجاع‌ها را نگه دارید، و پایان‌نامه را به‌صورت یک فایل Word در الگوی دانشگاه‌تان پس بگیرید، با فهرست منابعی که خودکار ساخته می‌شود. از آن پس با متن ساده می‌نویسید، و Word فقط چیزی است که تحویل می‌دهید.

این نوشته برای پژوهشگران تاریخ، فلسفه، علوم تربیتی، حقوق، علوم اجتماعی و ادبیات است: کسانی که هرگز با گیت‌هاب کار نکرده‌اند و نمی‌خواهند برنامه‌نویس شوند. همه‌ی آن‌چه این‌جا می‌خوانید پیش از نوشتن روی دو فصل واقعی Word، در ویندوز، مک و لینوکس آزموده شده، و نمونه‌اش برای امتحان در دسترس شماست.

«متن ساده» این‌جا یعنی چه

فصل‌های شما فایل‌هایی می‌شوند که امروز و سی سال بعد در هر برنامه‌ای باز می‌شوند. چند نشانه به نام مارک‌داون در آن‌ها هست که تقریباً شبیه یک ایمیل معمولی است:

# آرشیو و سکوت‌هایش

## خواندن برخلاف جهت

اسناد استعماری *بی‌طرف* نبودند. به تعبیر استولر،
آرشیو «جایگاه تولید دانش» است [@101, page 47].

یادداشتی برای حاشیه.^[این متن پانویس می‌شود.]

# عنوان فصل است و ## عنوان بخش، *واژه* ایرانیک است، [@101, page 47] ارجاعی از کتابخانه‌ی زوترو، و ^[...] پانویس. هنگام نوشتن هیچ قالب‌بندی‌ای انجام نمی‌دهید: قلم، فاصله‌ها، شماره‌گذاری و شیوه‌ی ارجاع در پایان و در یک مرحله، از روی الگوی دانشگاه اعمال می‌شود.

بیشتر این نشانه‌ها را هم خودتان تایپ نمی‌کنید: فصل‌های Word خودکار تبدیل می‌شوند، و ویرایشگری که پایین‌تر معرفی می‌شود می‌تواند متن را مثل یک واژه‌پرداز نشان دهد.

به چه نیاز دارید

• زوترو (Zotero)، که احتمالاً همین حالا از آن استفاده می‌کنید.
• پوزیترون (Positron)، ویرایشگری رایگان از شرکت Posit، سازنده‌ی کوارتو، که برای پژوهشگران ساخته شده. فصل‌ها را یا به‌صورت متن نشانه‌دار نشان می‌دهد یا، در حالت دیداری (visual mode)، تقریباً مثل یک واژه‌پرداز.
• پیکسی (pixi)، که ابزارهای لازم پایان‌نامه، یعنی کوارتو (Quarto) و پندوک (Pandoc)، را در ویندوز و مک با نسخه‌های یکسان نصب می‌کند، بدون برنامه‌ی نصب و بدون دسترسی مدیر سیستم. یک بار و با یک خط نصبش می‌کنید:
  • ویندوز (PowerShell): powershell -ExecutionPolicy Bypass -c "irm -useb https://pixi.sh/install.ps1 | iex"
  • مک (Terminal): curl -fsSL https://pixi.sh/install.sh | sh
• یک دستیار هوش مصنوعی که بتواند با فایل‌های رایانه‌تان کار کند، مثل Claude Code یا Codex. اختیاری است، اما جابه‌جایی را بی‌دردسر می‌کند. پایین‌تر می‌گویم چه کاری مجاز است و چه کاری نه.

نخست روی نمونه‌ی ما امتحان کنید

پیش از دست‌زدن به پایان‌نامه‌ی خودتان، کل مسیر را روی نمونه‌ی ما امتحان کنید: قالب آغازین پایان‌نامه. آن را به‌صورت ZIP بارگیری کنید و از حالت فشرده خارج کنید، یا اگر با گیت‌هاب کار می‌کنید، گزینه‌ی Use this template را بزنید. دو فصل نمونه در آن هست که در Word نوشته شده‌اند، با ارجاع‌های زوترو، یک پانویس، یک جدول و یک تصویر، و یک الگوی نمونه‌ی دانشگاهی: Times New Roman با فاصله‌ی دوخطی، عنوان‌های فصل در وسط، حاشیه‌ی پهن برای صحافی و سرصفحه.

پوشه را در پوزیترون باز کنید، زبانه‌ی Terminal را باز کنید، و این سه خط را یکی‌یکی بچسبانید:

pixi install
pixi run import
pixi run word

خط نخست کوارتو و پندوک را فقط برای همین پوشه نصب می‌کند. خط دوم فصل‌های Word را تبدیل می‌کند و یک کار را به شما می‌گوید: فصل ۲ با فهرست منابعی تمام می‌شود که دستی چسبانده شده؛ آن را پاک کنید، چون کوارتو خودش فهرست منابع را می‌سازد. خط سوم فایل _book/Archives-and-Their-Silences.docx را می‌سازد. بازش کنید: فصل‌ها در سبک‌های الگو هستند، ارجاع‌ها به شکل «(Stoler 2009, 47)» درآمده‌اند، و فهرست منابع در پایان است.

فصل‌های خودتان را بیاورید

1. در Word همه‌ی تغییرات ردیابی‌شده را بپذیرید. ابزار تبدیل فصلی را که هنوز تغییر پذیرفته‌نشده دارد کنار می‌گذارد و می‌گوید کدام است.
2. در پوشه‌ی قالب، دو فصل نمونه را از پوشه‌ی word/ پاک کنید و فصل‌های خودتان را به ترتیب نام‌گذاری‌شده آن‌جا بگذارید: 01-introduction.docx، 02-literature.docx و به همین ترتیب.
3. الگوی دانشگاه‌تان را با همان نام template.docx جایگزین الگوی نمونه کنید.
4. در _quarto.yml عنوان و نام خودتان را به جای نمونه بنویسید.
5. pixi run import و سپس pixi run word را اجرا کنید.

یا از دستیار هوش مصنوعی بخواهید این کار را بکند. پوشه را باز کنید و چیزی شبیه این بگویید:

فصل‌های پایان‌نامه‌ی من در پوشه‌ی word/ است و الگوی دانشگاهم template.docx. طبق AGENTS.md فصل‌ها را وارد کن، هر جا لازم است تصمیم بگیرم به من نشان بده، و فایل Word را بساز. هیچ‌کدام از جمله‌های مرا تغییر نده.

در پوشه یک فایل AGENTS.md هست که قواعد را به دستیار می‌گوید، با همین قاعده‌ی آخر در صدر، و این‌که چه چیزهایی را بررسی کند: همه‌ی عنوان‌ها، پانویس‌ها، جدول‌ها، تصویرها و ارجاع‌ها.

چه چیزی منتقل می‌شود و چه کاری با شماست

پیش از نوشتن این را آزمودیم. آن‌چه سالم منتقل شد:

• ارجاع‌هایی که در Word با زوترو (یا Mendeley) درج شده‌اند به ارجاع واقعی تبدیل می‌شوند، و مشخصات هر منبع هم همراهشان می‌آید؛ پس فهرست منابع از داده‌های کتابخانه‌ی خودتان دوباره ساخته می‌شود.
• عنوان‌ها، ایرانیک‌ها، پانویس‌ها، جدول‌ها و تصویرها.

آن‌چه با خودتان است:

• پذیرفتن تغییرات ردیابی‌شده پیش از تبدیل (گام ۱).
• پاک‌کردن فهرست منابعی که دستی در پایان یک فصل چسبانده‌اید. ابزار تبدیل جایش را می‌گوید.
• ارجاع‌هایی که دستی تایپ کرده‌اید و با زوترو درج نشده‌اند، به‌صورت متن ساده می‌مانند. دستیار می‌تواند فهرستشان کند؛ پیوند دادنشان با شماست.
• کلیدهای ارجاع به‌صورت عدد درمی‌آیند، مثل @101. کار می‌کنند. اگر کلیدهای خواناتری مثل @stoler2009 می‌خواهید، دستیار می‌تواند نامشان را عوض کند.

الگوی دانشگاه

الگو ظاهر فایل Word را تعیین می‌کند: قلم‌ها، فاصله‌ها، سبک عنوان‌ها، حاشیه‌ها، سرصفحه‌ها و تنظیم صفحه. الگو را عوض کنید، همه‌ی فصل‌ها از آن پیروی می‌کنند.

اما محتوای الگو را نمی‌آورد. صفحه‌ی عنوان یا اقرارنامه‌ای که درون الگو چاپ شده در خروجی ظاهر نمی‌شود. بیشتر پژوهشگران این صفحه‌ها را در پایان به فایل Word نهایی اضافه می‌کنند؛ یک بار و در چند دقیقه.

دو کار دیگر هم معمولاً یک بار در همان فایل Word نهایی انجام می‌شود:

• شماره‌گذاری رومی صفحه‌های آغازین (i، ii، iii تا فصل نخست)، که بیشتر دانشگاه‌ها می‌خواهند. Word این را با یک «شکست بخش» (section break) پیش از فصل ۱ انجام می‌دهد.
• PDF ای که تحویل می‌دهید. فایل Word را به‌صورت PDF ذخیره کنید. اگر دانشگاه‌تان PDF/A می‌خواهد، همان‌طور که کنکوردیا می‌خواهد، این گزینه را در تنظیمات PDF در Word انتخاب کنید.

قواعد و الگوی دانشگاه‌تان را از دفتر پایان‌نامه‌ها بپرسید. کنکوردیا الگوهای Word برای پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد و دکتری دارد (پیش از استفاده آن‌ها را با پسوند .docx ذخیره کنید)؛ استنفورد قواعد قالب‌بندی‌اش را منتشر کرده اما الگوی رسمی ندارد، پس الگو را از روی همان قواعد می‌سازید.

از این پس، نوشتن

یک فصل را در پوزیترون باز کنید. همان‌طور بنویسید که در هر جای دیگری می‌نوشتید؛ اگر صفحه‌ای شبیه سند را ترجیح می‌دهید، به حالت دیداری بروید. ارجاع‌ها را از کتابخانه‌ی زوترو درج کنید، و پانویس و عنوان را از منوها یا با همان نشانه‌ها بگذارید. با pixi run preview پایان‌نامه را در مرورگر می‌بینید که با هر ذخیره به‌روز می‌شود، و هر وقت فایل Word لازم داشتید، pixi run word.

«ولی استاد راهنمای من با Word کار می‌کند»

اشکالی ندارد. فایل Word ای را که pixi run word می‌سازد برایشان بفرستید. مثل همیشه یادداشت می‌گذارند و تغییرات را ردیابی می‌کنند. یادداشت‌ها را بخوانید و اصلاحات را در فایل‌های فصل اعمال کنید؛ آن فایل‌ها نسخه‌ی اصلی می‌مانند. هر تغییری از دست خودتان می‌گذرد، و بازنگری اصلاً باید همین باشد.

اگر پایان‌نامه‌تان فارسی است

در _quarto.yml، نشانه‌ی # را از ابتدای دو خط بردارید: lang: fa و dir: rtl. فایل Word آن‌گاه راست‌به‌چپ می‌شود؛ این را آزمودیم و بندها در خروجی راست‌به‌چپ علامت خورده بودند. قلم فارسی‌تان را در سبک‌های الگو تنظیم کنید تا همه‌ی فصل‌ها از آن استفاده کنند. نام فایل‌ها را لاتین نگه دارید. PDF را برای بعد بگذارید؛ آن‌چه تحویل می‌دهید Word است.

دستیار هوش مصنوعی کجا کمک می‌کند و کجا نباید

کارهای دفتری را می‌تواند انجام دهد: تبدیل، مقایسه‌ی هر فصل با نسخه‌ی Word اصلی، یافتن ارجاع‌های دستی، تغییر نام کلیدهای ارجاع، توضیح یک خطا. اما نباید استدلال شما را بنویسد. دانشگاه‌تان در این باره قاعده دارد، و داوران در جست‌وجوی اندیشه‌ی شما هستند. نخستین قاعده‌ی AGENTS.md در قالب آغازین همین است.

اسلاید از همان متن

وقتی زمان دفاع برسد، کوارتو از همین فایل‌ها اسلاید می‌سازد: در هر اسلاید چند عنوان و نکته، با الگوی پاورپوینت دانشگاه‌تان. این موضوع نوشته‌ای دیگر است.

بعدها: تاریخچه‌ی همه‌ی تغییرات

وقتی این روش برایتان عادی شد، می‌توانید پوشه را با GitHub Desktop در یک تاریخچه‌ی نسخه‌ها نگه دارید، که با دکمه کار می‌کند نه با فرمان: هر گام معنادار با یک یادداشت ثبت می‌شود و هر نسخه‌ی پیشین از هر بند با یک کلیک در دسترس است. اختیاری است و موضوع نوشته‌ای دیگر.

چه کارهایی را خوب انجام نمی‌دهد

• جدول‌های خیلی پیچیده ممکن است پس از تبدیل نیاز به بازسازی داشته باشند؛ دستیار می‌گوید کدام‌ها.
• صفحه‌های خود الگو (صفحه‌ی عنوان، اقرارنامه) در پایان اضافه می‌شوند، همان‌طور که گفتیم.
• مجله‌هایی که الگوی Word خودشان را دارند هم همین روش را می‌پذیرند: الگوی مجله برای آن مقاله template.docx می‌شود.

این هفته با نمونه‌ی ما شروع کنید، و بعد با کوتاه‌ترین فصل‌تان. اگر دیدید به جای حاشیه‌ها به استدلال‌تان فکر می‌کنید، می‌فهمید که ارزشش را داشت.

قالب آغازین از کجا می‌آید: ای‌لرنینگ‌هاب

قالب آغازین پایان‌نامه بخشی از ای‌لرنینگ‌هاب (eLearningHub) است: برنامه‌نویسی برای همه‌ی ما. جایی است که پروژه‌های کوچک و آماده‌ی استفاده را برای کسانی نگه می‌داریم که هرگز خود را برنامه‌نویس ندانسته‌اند. یکی را بارگیری می‌کنید، در ویندوز یا مک اجرا می‌شود، و یک کار را خوب انجام می‌دهد، همراه با دستورالعمل‌هایی که دستیار هوش مصنوعی هم می‌تواند دنبال کند.

افزون بر قالب آغازین پایان‌نامه، الگوهای اسلاید به سبک استنفورد و کنکوردیا برای روز دفاع هست، و یک الگوی پروژه‌ی دانشگاهی که از یک مقاله صفحه‌ی معرفی پروژه می‌سازد. موارد تازه همراه با نوشته‌های همین‌جا اضافه می‌شوند.

اگر امتحانش کردید و جایی گیر کردید، بگویید کجا: در صفحه‌ی فیسبوک کالجیکا یا با پاسخ به خبرنامه. نوشته‌های بعدی از پرسش‌های شما پیروی می‌کنند.